Có một loại nguy cơ trong căn bếp mà mắt thường không nhìn thấy, không bốc mùi và không để lại dấu vết, nhưng lại là nguyên nhân phổ biến gây ra các ca ngộ độc thực phẩm tại gia đình. Đó là nhiễm khuẩn chéo, hiện tượng vi khuẩn có hại di chuyển từ thực phẩm sống sang thực phẩm chín, hoặc từ tay và dụng cụ sang thức ăn đã sẵn sàng để ăn. Điều đáng nói là phần lớn các trường hợp này hoàn toàn có thể phòng tránh bằng những thói quen đơn giản. Bài viết này sẽ đi sâu vào cơ chế của nhiễm khuẩn chéo và trang bị cho bạn một hệ thống thực hành để căn bếp gia đình luôn là nơi an toàn.
Nhiễm khuẩn chéo diễn ra như thế nào
Thực phẩm sống, đặc biệt là thịt gia cầm, thịt đỏ, hải sản và trứng, thường mang theo vi khuẩn gây bệnh một cách tự nhiên. Khi nấu chín ở nhiệt độ đủ cao, những vi khuẩn này bị tiêu diệt và món ăn trở nên an toàn. Vấn đề nảy sinh khi vi khuẩn từ thực phẩm sống kịp bám sang một món khác sẽ không được nấu lại, chẳng hạn rau sống trộn gỏi hay trái cây gọt sẵn. Con đường lây lan có thể là chiếc thớt vừa thái thịt gà đã dùng ngay để thái dưa leo, con dao chưa rửa, đôi tay chưa rửa sau khi bốc cá, hay tấm khăn lau bếp dùng chung cho mọi thứ. Chỉ một mắt xích sơ suất là đủ để vi khuẩn tìm được đường đi tới bàn ăn.
Nguyên tắc phân tách sống và chín
Vũ khí quan trọng nhất chống lại nhiễm khuẩn chéo là sự phân tách. Hãy tập thói quen dùng riêng thớt và dao cho thực phẩm sống và thực phẩm ăn liền. Nhiều gia đình chọn cách dùng thớt có màu khác nhau để dễ phân biệt, ví dụ một thớt dành cho thịt cá sống và một thớt dành cho rau củ, trái cây và đồ chín. Nếu chỉ có một chiếc thớt, nguyên tắc là luôn sơ chế đồ ăn liền trước, sau đó mới đến thực phẩm sống, và rửa thật kỹ giữa hai công đoạn. Trong tủ lạnh cũng cần áp dụng nguyên tắc này, luôn đặt thịt cá sống ở ngăn dưới cùng trong hộp kín để nước rỉ ra không nhỏ xuống làm nhiễm bẩn rau củ hay đồ ăn đã nấu bên dưới.
Rửa tay đúng lúc và đúng cách
Đôi bàn tay là phương tiện vận chuyển vi khuẩn hiệu quả nhất trong bếp, vì thế rửa tay đúng thời điểm quan trọng không kém rửa tay đúng cách. Hãy rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất hai mươi giây vào những thời điểm sau.
- Trước khi bắt đầu nấu ăn và trước khi chạm vào thực phẩm ăn liền.
- Ngay sau khi tiếp xúc với thịt, cá, trứng hoặc gia cầm sống.
- Sau khi hỉ mũi, ho, đi vệ sinh hoặc chạm vào thùng rác.
- Sau khi chạm điện thoại, tay nắm cửa hay vật dụng không liên quan đến nấu nướng.
Nhiều người quen lau tay vào tạp dề hay khăn treo cạnh bếp, nhưng chính chiếc khăn đó lại thường là ổ vi khuẩn nếu không được giặt thường xuyên. Tốt nhất nên lau tay bằng khăn giấy dùng một lần trong lúc sơ chế đồ sống.
Làm sạch bề mặt và dụng cụ triệt để
Rửa dụng cụ bằng nước lã đơn thuần không đủ để loại bỏ vi khuẩn. Sau khi sơ chế thực phẩm sống, thớt, dao và mặt bàn cần được cọ với nước rửa chén và nước ấm, sau đó tráng lại thật sạch. Với thớt gỗ đã dùng thái đồ sống, thỉnh thoảng nên chần qua nước sôi hoặc phơi nắng để diệt khuẩn và ngăn nấm mốc. Miếng bọt biển rửa chén là nơi vi khuẩn trú ngụ dày đặc, cần được vắt khô sau mỗi lần dùng, khử trùng định kỳ và thay mới thường xuyên. Đừng quên những điểm tiếp xúc dễ bị bỏ sót như tay nắm tủ lạnh, vòi nước và công tắc đèn, vì tay bẩn khi đang nấu thường chạm vào chúng.
Nấu chín kỹ và bảo quản đúng nhiệt độ
Ngay cả khi đã phân tách cẩn thận, khâu nấu chín vẫn là tuyến phòng thủ then chốt. Thịt gia cầm, thịt băm và hải sản cần được nấu chín hoàn toàn, không còn phần đỏ hồng ở giữa và nước tiết ra phải trong. Sau bữa ăn, thức ăn thừa không nên để ở nhiệt độ phòng quá hai tiếng, vì đây là khoảng thời gian vi khuẩn sinh sôi mạnh nhất. Hãy làm nguội nhanh và cất vào tủ lạnh, khi hâm lại phải đun thật nóng chứ không chỉ ấm. Việc để nồi canh nguội qua đêm trên bếp rồi sáng hôm sau chỉ hâm sơ là một thói quen tiềm ẩn nhiều rủi ro cần được thay đổi.
Chú ý đặc biệt với nhóm dễ tổn thương
Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy yếu là những đối tượng dễ bị ảnh hưởng nặng nề nhất khi ngộ độc thực phẩm. Với những gia đình có thành viên thuộc nhóm này, mọi tiêu chuẩn vệ sinh cần được nâng lên một mức. Hạn chế các món tái sống, đảm bảo trứng và thịt được nấu chín kỹ, rửa sạch rau ăn sống dưới vòi nước chảy và ưu tiên dùng dụng cụ riêng cho phần thức ăn của họ. Một chút cẩn trọng thêm ở đây có thể tránh được những hậu quả nghiêm trọng.
Biến an toàn thành phản xạ tự nhiên
Chống nhiễm khuẩn chéo nghe qua có vẻ nhiều quy tắc, nhưng bản chất chỉ xoay quanh bốn hành động cốt lõi là phân tách sống chín, giữ tay và dụng cụ sạch, nấu chín kỹ và bảo quản đúng nhiệt độ. Khi lặp lại đủ nhiều, những hành động này sẽ trở thành phản xạ tự nhiên mà bạn thực hiện mà không cần suy nghĩ, giống như việc thắt dây an toàn khi lên xe. Đồng Mai Food tin rằng một bữa cơm ngon trọn vẹn không chỉ nằm ở hương vị, mà còn ở sự yên tâm rằng từng món ăn được chuẩn bị trong một căn bếp sạch sẽ và có ý thức. Đó chính là món quà thầm lặng mà người nấu dành cho sức khỏe của những người mình thương yêu.
