Mỗi lần cầm một gói thực phẩm trên tay, phần lớn chúng ta chỉ liếc nhanh vào hạn sử dụng rồi bỏ vào giỏ. Thế nhưng trên bao bì còn rất nhiều thông tin quan trọng mà nếu hiểu đúng, bạn không chỉ tránh được rủi ro về sức khỏe mà còn tiết kiệm đáng kể vì bớt phải vứt bỏ đồ ăn còn dùng được. Bài viết này sẽ giúp bạn đọc nhãn thực phẩm như một người tiêu dùng thông thái.
Phân biệt “hạn sử dụng” và “sử dụng tốt nhất trước ngày”
Đây là điểm gây nhầm lẫn nhiều nhất. Cụm từ “Hạn sử dụng” (HSD) hay “Sử dụng đến ngày” là mốc thời gian liên quan trực tiếp đến an toàn. Sau ngày này, nhà sản xuất không còn bảo đảm sản phẩm an toàn để ăn, kể cả khi nhìn bề ngoài vẫn ổn. Với những mặt hàng dễ hỏng như sữa tươi, thịt nguội, đồ ăn chế biến sẵn, bạn nên tuân thủ nghiêm ngặt mốc này.
Ngược lại, “Sử dụng tốt nhất trước ngày” (best before) lại nói về chất lượng chứ không phải an toàn. Một gói bánh quy, một hộp mì khô hay một lọ gia vị sau ngày “tốt nhất” có thể giảm độ giòn, nhạt hương vị hoặc đổi màu nhẹ, nhưng phần lớn vẫn ăn được nếu được bảo quản đúng cách và bao bì còn nguyên vẹn. Hiểu được sự khác biệt này giúp bạn không vội vứt bỏ những thứ thực ra vẫn dùng tốt.
Ngày sản xuất và cách tính tuổi sản phẩm
Ngày sản xuất (NSX) cho biết sản phẩm được làm ra khi nào. Khi kết hợp với hạn sử dụng, bạn có thể suy ra “tuổi đời” còn lại của món hàng. Một mẹo nhỏ khi mua sắm là ưu tiên sản phẩm có ngày sản xuất gần nhất, đặc biệt với những mặt hàng bạn dự định trữ lâu. Với đồ ăn mua về dùng ngay thì điều này ít quan trọng hơn, nhưng với sữa bột, thực phẩm chức năng hay đồ hộp dự trữ thì NSX là yếu tố đáng cân nhắc.
Bảng thành phần và thứ tự liệt kê
Theo quy định ghi nhãn, các thành phần được liệt kê theo thứ tự giảm dần về khối lượng. Nghĩa là nguyên liệu đứng đầu chiếm tỷ lệ cao nhất trong sản phẩm. Nếu bạn mua một hộp “nước ép trái cây” mà thành phần đầu tiên là nước và đường, còn trái cây xếp tận cuối, thì bạn đã hiểu thực chất mình đang mua gì. Tương tự, đọc kỹ bảng thành phần giúp người bị dị ứng tránh được các chất như đậu phộng, hải sản, gluten hay sữa.
Thông tin dinh dưỡng nên đọc thế nào
Bảng dinh dưỡng thường ghi giá trị trên 100g hoặc trên một khẩu phần. Hãy chú ý đơn vị này, vì nhiều sản phẩm cố tình chia khẩu phần nhỏ để con số calo, đường, muối trông “đẹp” hơn. Bốn chỉ số bạn nên quan tâm nhất là năng lượng, đường, muối (natri) và chất béo bão hòa. Khi so sánh hai sản phẩm cùng loại, hãy quy về cùng một đơn vị 100g để có cái nhìn công bằng.
Những ký hiệu và chứng nhận thường gặp
Trên bao bì còn có nhiều dấu chứng nhận đáng lưu ý. Dấu hợp quy cho biết sản phẩm đã được công bố phù hợp quy chuẩn. Các chứng nhận như HACCP, ISO 22000 phản ánh quy trình quản lý an toàn của nhà máy. Một số sản phẩm có thêm chứng nhận hữu cơ, halal hoặc chứng nhận không biến đổi gen. Dù không phải dấu nào cũng bắt buộc, sự hiện diện của chúng phần nào thể hiện mức độ đầu tư của nhà sản xuất vào chất lượng.
- Kiểm tra bao bì còn nguyên, không phồng, không rò rỉ, không móp ở các đường hàn.
- Đọc điều kiện bảo quản: nhiều sản phẩm chỉ giữ được hạn ghi trên nhãn nếu để nơi khô mát hoặc trong tủ lạnh.
- Tìm tên và địa chỉ nhà sản xuất, nhập khẩu rõ ràng để truy xuất khi cần.
Khi nào nên dứt khoát bỏ đi
Dù còn hạn, bạn vẫn nên bỏ sản phẩm nếu thấy bao bì phồng bất thường, có mùi lạ khi mở, xuất hiện mốc, hoặc kết cấu thay đổi rõ rệt như tách nước, vón cục. Đặc biệt với đồ hộp, nắp phồng là dấu hiệu nguy hiểm có thể liên quan đến vi khuẩn sinh khí. Trong những trường hợp này, nguyên tắc an toàn luôn được đặt lên trên sự tiếc rẻ.
Khi bạn dành thêm vài giây để đọc nhãn một cách có chủ đích, mỗi lần đi siêu thị sẽ trở thành một quyết định tỉnh táo hơn. Bạn vừa bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình, vừa chi tiêu hợp lý và giảm lãng phí thực phẩm, một thói quen nhỏ nhưng mang lại lợi ích bền vững.
